Soorten DNA-testen
DNA kan worden onderzocht/'getest' voor vele doeleinden, maar als we meer willen weten over onze afkomst, dan zijn met name de volgende soorten DNA-testen nuttig:
1. 'autosomale' testen,
2. 'YDNA'-testen, en
3. 'X-DNA' en 'mitochondriale' DNA-testen
Ad 1: Zogenoemde 'autosomale' DNA-testen brengen het (gewone) DNA op alle chromosomenparen met uitzondering van de geslachtschromosomen X en Y in kaart; op 22 chromosomenparen dus, d.i. een mix van de chromosomen die zijn geërfd van beide ouders.
De bekendste aanbieder van DNA-testen, MyHeritage, en ook Ancestry, biedt alleen autosomale testen aan. Deze zijn het goedkoopst van alle soorten testen (soms 'maar' ca. 50 euro), maar onvoldoende
betrouwbaar om, na vergelijking met de resultaten van een ander, vast te kunnen stellen of je al dan niet genetisch verwant met die ander in de mannelijke of vrouwelijke lijn (en zo ja, wanneer de gemeenschappelijke voorvader/-moeder dan geleefd zou hebben). Natuurlijk geven sterk op elkaar lijkende DNA-profielen van twee verschillende personen uit een autosomale test een indicatie dat zij verwant kunnen zijn. Echter, vanwege de onderzochte 'mix' van chromosomen van vader en moeder, zijn uitspraken over een mogelijke gemeenschappelijke voorouder die 200-300 jaar of langer geleden zou hebben geleefd onbetrouwbaar (terwijl een latere gemeenschappelijke voorouder vaak ook in de archieven kan worden gevonden). Vanuit ons perspectief zijn de resultaten van autosomale DNA-testen dan ook niet interessant.
Ad 2: Bij YDNA-testen wordt alleen het DNA op het Y-chromosoom in kaart gebracht. Omdat alleen mannen zo'n chromosoom hebben, kunnen alleen mannen zo'n test (laten) doen. Bovendien geldt dat het Y-chromosoom bij de bevruchting 'per definitie' alleen van de vader kan zijn ontvangen. Genetische verwantschap tussen twee personen (mannen) in de mannelijke lijn kan daarom alleen met behulp van een YDNA-test worden aangetoond.
Niettemin moeten we onderkennen dat ook de mogelijkheden van een YDNA-test begrensd zijn. Bij een relatief groot verschil in YDNA-testresultaten tussen twee personen (mannen), dat wil zeggen bij een grotere GD, wordt de kans groter dat de gelijkenis 'toeval' is, dus niet een gevolg van een gemeenschappelijke voorvader. YDNA-testen worden dan ook vooral gebruikt om te testen of er een gemeenschappelijke voorvader geweest kan zijn, die maximaal zo'n 1000 jaar geleden heeft geleefd. Maar dat is natuurlijk meestal nog ca. 500 jaar langer geleden dan archievenonderzoek kan opleveren!
Ad 3: Zoals een YDNA test alleen kijkt naar het Y-chromosoom, kijkt een XDNA-test alleen naar het X-chromosoom. Wanneer twee mannen zo'n test doen, kan hiermee worden getest of beiden dezelfde moeder hebben. Hun X-chromosoom is immers per definitie afkomstig van de moeder. Ook kunnen twee vrouwen met zo'n test (laten) onderzoeken of zij zuster of half-zuster zijn van elkaar.
Zogenoemde mitochondriale DNA-testen onderzoeken het mitochondriale DNA (mtDNA). Het bijzondere van mtDNA is dat het alleen wordt doorgegeven van moeder op dochter. Met mtDNA-testen (door vrouwen) kan dan ook genetische verwantschap tussen twee vrouwen in de vrouwelijke lijn worden aangetoond. Dergelijke testen zijn voor ons doel niet interessant. Wij gaan er daarom niet verder op in.
Samenvattend: Met een YDNA-test ziet u alleen de puur mannelijke lijn, met een mitochondriaal test alleen de puur vrouwelijke lijn, en met een autosomaal test ziet u 'alles' maar veel minder ver terug in het verleden.
1. 'autosomale' testen,
2. 'YDNA'-testen, en
3. 'X-DNA' en 'mitochondriale' DNA-testen
Ad 1: Zogenoemde 'autosomale' DNA-testen brengen het (gewone) DNA op alle chromosomenparen met uitzondering van de geslachtschromosomen X en Y in kaart; op 22 chromosomenparen dus, d.i. een mix van de chromosomen die zijn geërfd van beide ouders.
De bekendste aanbieder van DNA-testen, MyHeritage, en ook Ancestry, biedt alleen autosomale testen aan. Deze zijn het goedkoopst van alle soorten testen (soms 'maar' ca. 50 euro), maar onvoldoende
betrouwbaar om, na vergelijking met de resultaten van een ander, vast te kunnen stellen of je al dan niet genetisch verwant met die ander in de mannelijke of vrouwelijke lijn (en zo ja, wanneer de gemeenschappelijke voorvader/-moeder dan geleefd zou hebben). Natuurlijk geven sterk op elkaar lijkende DNA-profielen van twee verschillende personen uit een autosomale test een indicatie dat zij verwant kunnen zijn. Echter, vanwege de onderzochte 'mix' van chromosomen van vader en moeder, zijn uitspraken over een mogelijke gemeenschappelijke voorouder die 200-300 jaar of langer geleden zou hebben geleefd onbetrouwbaar (terwijl een latere gemeenschappelijke voorouder vaak ook in de archieven kan worden gevonden). Vanuit ons perspectief zijn de resultaten van autosomale DNA-testen dan ook niet interessant.
Ad 2: Bij YDNA-testen wordt alleen het DNA op het Y-chromosoom in kaart gebracht. Omdat alleen mannen zo'n chromosoom hebben, kunnen alleen mannen zo'n test (laten) doen. Bovendien geldt dat het Y-chromosoom bij de bevruchting 'per definitie' alleen van de vader kan zijn ontvangen. Genetische verwantschap tussen twee personen (mannen) in de mannelijke lijn kan daarom alleen met behulp van een YDNA-test worden aangetoond.
Niettemin moeten we onderkennen dat ook de mogelijkheden van een YDNA-test begrensd zijn. Bij een relatief groot verschil in YDNA-testresultaten tussen twee personen (mannen), dat wil zeggen bij een grotere GD, wordt de kans groter dat de gelijkenis 'toeval' is, dus niet een gevolg van een gemeenschappelijke voorvader. YDNA-testen worden dan ook vooral gebruikt om te testen of er een gemeenschappelijke voorvader geweest kan zijn, die maximaal zo'n 1000 jaar geleden heeft geleefd. Maar dat is natuurlijk meestal nog ca. 500 jaar langer geleden dan archievenonderzoek kan opleveren!
Ad 3: Zoals een YDNA test alleen kijkt naar het Y-chromosoom, kijkt een XDNA-test alleen naar het X-chromosoom. Wanneer twee mannen zo'n test doen, kan hiermee worden getest of beiden dezelfde moeder hebben. Hun X-chromosoom is immers per definitie afkomstig van de moeder. Ook kunnen twee vrouwen met zo'n test (laten) onderzoeken of zij zuster of half-zuster zijn van elkaar.
Zogenoemde mitochondriale DNA-testen onderzoeken het mitochondriale DNA (mtDNA). Het bijzondere van mtDNA is dat het alleen wordt doorgegeven van moeder op dochter. Met mtDNA-testen (door vrouwen) kan dan ook genetische verwantschap tussen twee vrouwen in de vrouwelijke lijn worden aangetoond. Dergelijke testen zijn voor ons doel niet interessant. Wij gaan er daarom niet verder op in.
Samenvattend: Met een YDNA-test ziet u alleen de puur mannelijke lijn, met een mitochondriaal test alleen de puur vrouwelijke lijn, en met een autosomaal test ziet u 'alles' maar veel minder ver terug in het verleden.
